آذربایجان‌شرقی با عبور از رویکردهای سنتی و تزریقی در توسعه روستایی، الگویی مشارکت‌محور و پایدار را با محوریت دهیاران به اجرا گذاشته است؛ الگویی که با تکیه بر ظرفیت‌های بومی، آموزش‌های کاربردی و سرمایه‌گذاری هدفمند، نویدبخش اشتغال پایدار، اقتصاد پویا و مهاجرت معکوس در روستاهای این استان است.

به گزارش روابط عمومی اتحادیه سراسری شرکت‌های تعاونی دهیاری‌های کشور ، در سال‌های اخیر رویکرد دولت به توسعه روستایی از حمایت‌های صرف مالی و طرح‌های مقطعی، به سمت الگوهای پایدار، درون‌زا و مبتنی بر مشارکت جوامع محلی تغییر یافته است. این تحول که در دولت چهاردهم شتاب بیشتری گرفته، بر این اصل استوار است که توسعه واقعی زمانی محقق می‌شود که روستاییان به عنوان بازیگران اصلی و ذی‌نفعان مستقیم، در متن برنامه‌ریزی و اجرا قرار گیرند.

آذربایجان‌شرقی به عنوان یکی از استان‌های پیشرو در این عرصه، نمونه‌ای عملی از این گذار را به نمایش گذاشته است. بر اساس آمارها، این استان دارای سه هزار و ۷۷ روستا است که از این تعداد، ۲ هزار و ۷۰۹ روستا دارای سکنه بوده و یکهزار و ۹۳۸ روستا دهیاری و یکهزار و ۹۲۹ روستا شورای اسلامی دارند.

دفتر امور روستایی و شوراهای استانداری آذربایجان‌شرقی با اتکا به این ظرفیت گسترده، برنامه‌ای نوین را برای تحول در مدیریت و اقتصاد روستایی طراحی و اجرا کرده است. در این الگو، دهیاران از جایگاه مدیران صرفاً اداری امور جاری، به «سرمایه‌گذاران، کارآفرینان و راهبران توسعه اقتصادی» ارتقا یافته‌اند. کنار گذاشتن نگاه‌های دستوری و حرکت از مدل‌های «بالا به پایین» به سمت رویکردهای مشارکتی، آموزش‌محور و مسئله‌محور، از شاخصه‌های اصلی این تحول به شمار می‌رود.

رسول خدابخش، مدیرکل دفتر امور روستایی و شوراهای استانداری آذربایجان‌شرقی، در این باره با تأکید بر اینکه توسعه روستایی نمی‌تواند دستوری باشد، اظهار کرده است: بررسی‌های میدانی نشان می‌دهد که بدون مشارکت واقعی روستاییان و دهیاران، بسیاری از طرح‌ها به نتیجه مطلوب نمی‌رسند. توسعه زمانی پایدار خواهد بود که جامعه محلی خود را صاحب و ذی‌نفع طرح‌ها بداند، نه مجری یک دستور بیرونی.

وی با اشاره به تغییر رویکرد آموزشی در این استان افزود: آموزش‌های میدانی و کاربردی جایگزین دوره‌های صرفاً نظری شده است. دهیاران باید از مدیریت مناقصه‌ها تا اداره فضاهای عمومی و اجرای طرح‌های درآمدزا، مهارت‌های عملی بیاموزند؛ آموزشی که خروجی آن اقدام و نتیجه ملموس باشد، نه صرفاً به صدور گواهی منجر شود.

توسعه بوم‌گردی به عنوان یکی از محورهای اصلی ایجاد درآمد پایدار در روستاهای آذربایجان‌شرقی، جایگاه ویژه‌ای در این برنامه‌ها دارد.

در همین راستا، ۱۲۰ «برش استانی بوم‌گردی» متناسب با ظرفیت‌های هر شهرستان تعریف شده که نمونه موفق آن در شهرستان کلیبر با اجرای ۲۰ برش اجرایی، آثار اقتصادی قابل توجهی به همراه داشته است.

همچنین با هدف تقویت اقتصاد جمعی و افزایش قدرت چانه‌زنی روستاییان، اتحادیه تعاونی استان با عضویت ۱۳ شرکت از ۲۲ شرکت تعاونی فعال تشکیل شده است؛ اتحادیه‌ای که به عنوان بستری برای بازاریابی یکپارچه، کاهش هزینه‌ها و ایجاد درآمد پایدار برای دهیاری‌ها و روستاییان عمل می‌کند.

در گام بعدی، ۲۰۰ روستای هدف در سطح استان برای سرمایه‌گذاری متمرکز و نتیجه‌محور شناسایی شده‌اند.

سیاست دفتر امور روستایی و شوراهای استانداری، پرهیز از توزیع پراکنده منابع و تمرکز بر روستاهایی است که ظرفیت و آمادگی لازم برای جهش اقتصادی را دارند؛ رویکردی که در روستای هدف گردشگری کندوان با تشکیل شورای راهبردی ماهانه و پیگیری عملی موانع توسعه، نتایج ملموسی به همراه داشته است.این اقدامات در سطح ملی نیز با حمایت سازمان شهرداری‌ها و دهیاری‌های کشور تقویت شده است.

آذربایجان‌شرقی از جمله استان‌هایی است که ۱۰۰ درصد دهیاری‌های دارای مجوز آن درجه‌بندی شده‌اند؛ اقدامی که به ساماندهی مالی، جذب نیروی انسانی و توزیع عادلانه منابع کمک کرده است.

همچنین بر اساس تفاهم‌نامه با بانک‌های عامل، امکان تأمین اعتبارات کم‌بهره تا سقف پنج برابر بودجه سالانه دهیاری‌ها برای اجرای طرح‌های اقتصادی فراهم شده است.

مجموع این سیاست‌ها و برنامه‌ها، چشم‌اندازی روشن از آینده روستاهای آذربایجان‌شرقی ترسیم می‌کند؛ روستاهایی با اقتصاد پویا، اشتغال پایدار، مشارکت فعال مردم و حرکت به سمت مهاجرت معکوس، که می‌تواند به الگویی ملی برای توسعه روستایی کشور تبدیل شود.